Po wielu latach oczekiwań Polska podjęła historyczną decyzję, by stworzyć realne warunki powrotu dla rodaków ze Wschodu.
Alina Otter
Ustawa o repatriacji stała się jednym z najważniejszych aktów prawnych współczesnej Polski — symbolem więzi z narodem rozsianym po świecie i wyrazem moralnego zobowiązania wobec potomków ofiar przymusowych deportacji.
Prawo, które przywraca godność
9 listopada 2000 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił Ustawę o repatriacji, która weszła w życie 1 stycznia 2001 roku. Jej głównym celem było umożliwienie powrotu do Polski osobom narodowości polskiej, które z przyczyn historycznych zamieszkały na terenach byłego Związku Radzieckiego — w Kazachstanie, na Syberii, w Uzbekistanie czy na Wschodniej Ukrainie.
Ustawa określa warunki przyznania wizy repatriacyjnej, sposób nadania obywatelstwa polskiego, a także pomoc państwa w osiedleniu się i integracji w kraju.
Najważniejsze postanowienia ustawy
• Wiza repatriacyjna – przysługuje osobom polskiego pochodzenia, których przodkowie mieszkali w Polsce przed II wojną światową, a które zostały wysiedlone lub deportowane na Wschód.
• Automatyczne obywatelstwo – repatriant nabywa obywatelstwo polskie z chwilą przekroczenia granicy.
• Pomoc państwa – gmina, która przyjmuje repatrianta, otrzymuje dotację z budżetu państwa. Rodziny mogą liczyć na pomoc w znalezieniu mieszkania, pracy i dostępu do edukacji.
• Wsparcie finansowe – ustawa przewiduje jednorazową zapomogę na zagospodarowanie oraz zwrot kosztów podróży.
• Pierwszeństwo dla potomków deportowanych – wizy wydaje się w pierwszej kolejności osobom, których rodziny zostały przymusowo przesiedlone przez władze sowieckie.
Skala repatriacji
Od wejścia w życie Ustawy o repatriacji 1 stycznia 2001 roku z jej przepisów skorzystało około 4 800 osób, w tym repatrianci oraz członkowie ich rodzin. Dotyczyło to przede wszystkim Polaków powracających z Kazachstanu, Syberii, Uzbekistanu i innych terenów dawnego Związku Radzieckiego. Choć liczba osób objętych programem jest stosunkowo niewielka, jego znaczenie symboliczne i praktyczne jest ogromne — daje szansę rozpoczęcia nowego życia w kraju przodków i poczucie więzi z ojczyzną.
Znaczenie dla Polski i Polaków na Wschodzie
Uchwalenie ustawy o repatriacji było nie tylko gestem humanitarnym, ale także symbolicznym domknięciem trudnych rozdziałów historii. Dla państwa polskiego – to akt sprawiedliwości i potwierdzenie, że Polska pamięta o swoich dzieciach, gdziekolwiek los je rzucił. Dla Polaków na Wschodzie – to szansa na nowy początek w kraju przodków, możliwość wychowania dzieci w ojczystym języku i uczestnictwa w życiu narodowym.
Polonia w Estonii – wspólnota pamięci
Dla Polonii estońskiej, podobnie jak dla wspólnot w innych krajach bałtyckich, ustawa ta ma znaczenie symboliczne. Choć większość mieszkających w Estonii Polaków nie kwalifikuje się formalnie jako repatrianci, sam fakt istnienia takiego prawa wzmacnia poczucie wspólnoty z macierzą. To dowód, że Polska nie zapomina o swoich rodakach za granicą, a więź narodowa ma charakter ponadpaństwowy.
Polonia w Estonii, aktywna w życiu kulturalnym i edukacyjnym, postrzega tę ustawę jako wyraz troski o duchową jedność narodu i inspirację do pielęgnowania polskości w codziennym życiu.
♦
